Çelik Bariyer Hattında Yaya Davranışı

Lefkoşa çevre yolundan Gönyeli yönüne uzanan yeni hat, sağlı sollu çelik bariyerlerle çevrilidir. Orta refüjle ayrılmış çift şerit yapısı, bu yolu sürücü zihninde “kontrollü ve kapalı sistem” olarak konumlandırır. Yan bağlantılar belirgindir. Rastgele giriş çıkış yoktur. Bu mimari düzen, araç trafiği açısından süreklilik üretir. Ancak aynı düzen, yaya davranışı açısından farklı bir tablo oluşturur.

Gönyeli sekizli bağlantı bölgesi ve Aşıklar Tepesi çevresi, toplu taşıma iniş noktalarına ve yerleşim alanlarına yakındır. Otobüsle inen, otostop yapan ya da aracına erişmek için karşıya geçmek isteyen kişiler, bariyerlerin fiziksel sınırına rağmen geçiş yolu arar. Resmi bir yaya geçidi bulunmayan bölümlerde bariyer aralıkları ya da eğimli noktalar kullanılabilir.

Sorun, sürücünün bu hatta yaya beklememesidir.

Çelik bariyerli, refüjlü, yeni asfaltlı bir yol; zihinsel olarak şehir içi değil, yarı çevre yolu algısı üretir. Bu algı, hızın korunmasına neden olur. Yaya ise yolu şehir içi gibi değerlendirir. Çünkü karşı taraf evine, işine ya da bekleyen bir araca ulaşma mesafesindedir.

Saat 19.10. Hava kararmıştır. Gönyeli içine doğru araç akışı devam ederken sağ tarafta bir otobüs yolcu indirir. Yolcu bariyer boyunca birkaç metre yürür ve uygun bir aralık bulduğunu düşünür. Aynı anda sol şeritte ilerleyen araç, bu hatta yaya çıkışı olasılığını hesaba katmaz. Far ışığı bariyer yüzeyinden yansır, hareket geç fark edilir.

Bu noktada kazalar genellikle yüksek hızdan değil, gecikmiş reaksiyondan kaynaklanır. Sürücü frene basar ama mesafe kısadır. Yaya ise araç hızını yanlış tahmin etmiştir. İki taraf da kendi algı sistemine güvenir.

Yağmurlu havalarda bariyer gölgeleri zeminde derinlik yanılsaması üretir. Gece saat 23.00 sonrası trafik azaldığında hız artar ve yaya görünürlüğü daha da düşer. Sabah erken saatlerde ise düşük güneş açısı sürücünün görüşünü kısaltır.

Bu hattın riski kavşak içi çarpışmadan ibaret değildir. Çelik bariyerli disiplinli yapı, yaya davranışıyla çelişir. Fiziksel sınır güvenlik hissi üretir; ancak insan hareketi her zaman geometrik kurallara uymaz.

Gönyeli yeni çevre yolunda yaya riski, yol tasarımından değil; yolun nasıl algılandığından doğar.