Çevre Yolundan Yerleşime Geç Adaptasyon Gecikmesi

Lokasyon: Dr. Fazıl Küçük Çevre Yolu → Hamitköy kuzey giriş eşiği
Zaman: 07.00–09.00 ve 17.00–19.30

Hamitköy kuzey kolonda en kritik eşik fiziksel değildir. Yol genişliği değişmez. Asfalt kalitesi aynıdır. Şerit çizgileri süreklidir. Ancak çevre yolu karakteri bir noktada yerleşim karakterine dönüşür. Bu dönüş tabelayla değil, davranışla ilgilidir.

Risk burada başlar.

Çevre yolunda ilerleyen sürücü zihinsel olarak akış temposuna adapte olur. Şerit aralıkları geniştir. Dönüşler daha seyrektir. Yaya hareketi sınırlıdır. Bu tempo, sürücünün karar eşiğini yükseltir. Fren kararı daha geç verilir. Şerit değişimi daha akıcı yapılır.

Ancak Hamitköy kuzey girişine yaklaşıldığında yerleşim başlar. Tali sokak bağlantıları artar. Park yoğunluğu görünür hale gelir. Yaya hareketi düzensizleşir. Fakat sürücünün zihinsel temposu henüz düşmemiştir.

Bu birkaç yüz metrelik gecikme adaptasyon hatası üretir.

Tipik bir sabah senaryosu:
Saat 08.12. Çevre yolundan gelen araç hızını limit içinde korur. Hamitköy girişine yaklaşır. Sağ taraftan iç sokaktan çıkan araç, akışın yerleşim temposuna düştüğünü varsayar. Ancak çevre yolundan gelen sürücü hâlâ dış yol refleksiyle ilerler. Fren kararı geç gelir. Sert fren yapılır. Arkadaki araç zincire dahil olur.

Akşam saatlerinde benzer bir tablo oluşur. İş çıkışı temposu çevre yolunda devam eder. Yerleşime girildiğinde sürücü hızını düşürdüğünü düşünür. Oysa hız düşüşü yeterli değildir. Yaya hareketi artmıştır. Park eden araçlar çoğalmıştır. Şerit kenarındaki mikro hareketler artmıştır.

Risk hız limitinin aşılması değildir. Risk, hızın bağlama göre ayarlanmamasıdır.

Hamitköy kuzey kolonda çevre yolu ile yerleşim arasında fiziksel bir eşik zayıftır. Yol daralmaz. Renk değişmez. Bu nedenle sürücü zihinsel geçişi geciktirir. Yerleşim davranışı birkaç saniye sonra devreye girer. Bu birkaç saniye, karar zincirini etkiler.

Ayrıca sabah ve akşam saatlerinde güneş açısı bu adaptasyon sürecini zorlaştırır. Işık doğrudan karşıdan geldiğinde kontrast düşer. Sürücü görür, fakat detay algısı azalır. Tali sokaktan çıkan küçük bir araç ya da yaya hareketi geç fark edilir.

Bu hatta en sık görülen temaslar yüksek hızlı değildir. Ancak ani fren zincirleri, şerit içi dalgalanmalar ve küçük tampon çarpmaları adaptasyon gecikmesinin sonucudur.

Yerleşim içinde yaşayan sürücüler bu eşiğe daha hızlı adapte olur. Ancak dış akıştan gelen araçlar için bu geçiş birkaç yüz metre boyunca sürer. Bu süre içinde hem çevre yolu refleksi hem yerleşim koşulları aynı anda var olur.

Hamitköy kuzey kolonda çevre yolundan yerleşime geç adaptasyon gecikmesi, kolonun davranışsal kapanış noktasıdır. Fiziksel yol değişmez. Değişmesi gereken sürüş temposudur. Tempo doğru anda düşmediğinde, risk kaçınılmaz biçimde ortaya çıkar.