Akşam Köy Çıkışında Hızlanma Yanılgısı

Beyarmudu – İnönü Hattı | 17.30–19.00

Beyarmudu’ndan İnönü yönüne doğru çıkarken köyün bittiği an net değildir. Meydan geride kalır, evler aralanır, yol hafifçe açılır. Görüş mesafesi uzar. Fiziksel olarak bir daralma yoktur. Tabelalar yerleşim sonunu açık bir eşikle ilan etmez. Bu nedenle sürücü zihninde köy daha erken biter.

Gerçekte ise yerleşim birkaç yüz metre daha devam eder.

Bu hatta risk, yüksek hızdan doğmaz. Risk, hızlanma kararının birkaç saniye erken verilmesinden doğar. Köy içi temposundan ana yol temposuna geçiş zihinsel olarak fiziksel sınırdan önce gerçekleşir.

17.30’dan sonra tarla dönüşleri başlar. Özellikle yaz döneminde Beyarmudu çevresindeki narenciye, sebze ve açık alan üretim bölgelerinden kısa mesafe iç hareketler artar. Küçük traktörler, römorklu araçlar, pick-up’lar ve motosikletler köy içine veya köy dışına kısa bağlantılar yapar. Bu araçlar köy içi mantıkla hareket eder. Hızları düşüktür, dönüşleri geniştir ve ana akışın hızlanmasını beklemezler.

Beyarmudu’ndan İnönü yönüne çıkan araç ise farklı bir zihinsel moddadır. Evlerin seyrelmesiyle birlikte sürücü yerleşimin bittiğini varsayar. Gaz pedalı hafifçe açılır. Devir yükselir. O an sürücü için yol artık “geçiş hattı”dır.

Sorun tam burada başlar.

Köy içi mantıkla hareket eden yan çıkışlar ile hızlanma mantığına geçen ana akış çakışır. Özellikle sağ taraftaki tarla bağlantıları ve kısa servis yolları akşam saatlerinde daha aktif olur. Bu çıkışlar genellikle kısa ve düşük görüşlüdür. Çıkan araç, ana akışın hâlâ köy temposunda olduğunu varsayar. Ana akıştaki araç ise yan bağlantıların bittiğini düşünür.

Beklenti farkı oluşur.

Tipik bir senaryo şöyledir:
Beyarmudu merkezden çıkıp İnönü yönüne ilerleyen bir araç, evlerin bittiğini düşündüğü noktada hızlanır. Aynı anda sağ taraftaki dar bir tarla yolundan bir pick-up ana yola katılmak ister. Pick-up sürücüsü, köy çıkışında hızların düşük olduğunu varsayar. Ana akıştaki araç ise artık köy dışı hızına geçmiştir. İki araç da birbirini son anda fark eder. Sert fren yapılır. Fiziksel temas olmasa bile arkadan gelen üçüncü araç zinciri başlatabilir.

Bu hatta kaza üretici unsur görüş kaybı değildir. Yol açıktır. Asfalt düzgündür. Şerit çizgileri nettir. Ancak zihinsel geçiş, fiziksel sınırdan önce gerçekleştiği için zamanlama bozulur.

Akşam ışığı da bu etkiyi güçlendirir. 18.00 sonrası güneş açısı düşer. Yol yüzeyi daha parlak görünür. Uzak mesafe daha rahat algılanır. Bu optik rahatlık hızlanma kararını teşvik eder. Oysa yan bağlantılar günün en aktif dönemindedir.

Beyarmudu – İnönü hattının bir diğer özelliği, düz ve davetkâr bir çıkış karakterine sahip olmasıdır. Yol geometrisi sürücüye “akışa geç” mesajı verir. Oysa birkaç yüz metre boyunca köy kullanımının kalıntıları sürer. Yaya hareketi azalsa da tamamen bitmez. Tarım ekipmanı geçişleri düzensizdir. Kısa süreli duruşlar yaşanabilir.

Bu hatta risk yoğun saatlerde azalabilir. Trafik arttığında sürücüler doğal olarak temkinli olur. Asıl kırılgan zaman, akışın akıcı ama tamamen boş olmadığı saat aralığıdır. 17.30–19.00 tam bu eşiktir. Yol dolu değildir, fakat tamamen serbest de değildir. Bu gri alan hızlanma yanılgısını besler.

Sorun kimsenin dikkat etmemesi değildir. Sorun, herkesin yolun karakterini farklı anda değiştirmesidir.

Ana akıştaki sürücü için köy daha erken biter.
Yan bağlantıdan çıkan sürücü için köy hâlâ devam eder.

Bu iki zihinsel harita birkaç saniyelik farkla çakışır.

Beyarmudu – İnönü hattı bu nedenle ani, sert ve lokal kırılmalar üretir. Çoğu olay büyük kazaya dönüşmez. Ancak ani frenler, arkadan çarpmalar ve hafif yan temaslar bu kesitte tekrarlayan desenlerdir.

Bu bir hız sorunu değildir.
Bu bir geçiş eşiği sorunudur.

Köyün gerçekten bittiği nokta ile sürücünün köyün bittiğini düşündüğü nokta aynı değildir. Akşam saatlerinde bu fark görünmez bir risk alanı oluşturur.