ESENTEPE KIYI HATTINDA ÖĞLEDEN SONRA YAYA GEÇİŞ BEKLENMEDİK BELİRME ETKİSİ

Esentepe kıyı hattı genel olarak araç odaklı algılanır. Uzun düz kesitler, açık manzara ve seyrek yerleşim sürücüye “kesintisiz akış” hissi verir. Ancak özellikle yaz sezonunda 15.30–18.30 arası, sahil ve küçük işletme kümeleri çevresinde ani yaya belirmeleri görülür. Risk bu beklenmedik görünme anında başlar.

Kıyı hattında resmi yaya geçidi sayısı sınırlıdır. Birçok noktada geçiş, sürücü ile yaya arasındaki göz teması üzerinden gerçekleşir. Gün ışığı güçlüdür, ancak deniz tarafındaki açık arka plan koyu giyimli yayayı birkaç saniye geç görünür kılabilir.

Somut bir sahne nettir. 17.04’te doğu yönüne ilerleyen bir araç, deniz tarafındaki küçük bir işletmenin önünden geçmektedir. İki kişi yol kenarında durur. İlk anda geçmeyecek gibi görünürler. Araç yaklaşırken bir adım atılır. Sürücü kısa süreli fren uygular.

Bu durum genellikle sert bir frenle sonuçlanmaz. Ancak açık yol algısı nedeniyle sürücü ani yaya hareketini her zaman beklemez. Esentepe hattında akış homojen olduğunda, zihinsel tempo düşüktür. Yaya hareketi bu temponun dışında bir unsur gibi belirir.

Yaz sezonunda bu etki daha belirgindir çünkü sahil tarafındaki restoran ve plaj hareketi artar. Sezon dışında yaya yoğunluğu düşer ve risk azalır.

Zaman faktörü önemlidir. Sabah saatlerinde yaya geçişi daha planlıdır. Öğleden sonra ise spontane hareket artar. 19.00 sonrası karanlıkla birlikte yaya sayısı azalır, ancak görünürlük faktörü değişir.

Bu risk hızdan değil, beklenti kırılmasından doğar. Açık kıyı hattında sürücü karşıdan araç ya da yamaçtan katılım bekler, ancak yaya adımı birkaç saniyelik karar boşluğu yaratır.

Esentepe kıyı hattında öğleden sonra yaya geçiş beklenmedik belirme etkisi, akışın homojenliği ile insan hareketinin kesiştiği bir davranış katmanıdır.