Beyarmudu – İnönü

Beyarmudu köy merkezinden İnönü yönüne gece çıkıldığında ilk dikkat çeken şey sessizliktir. Meydan çevresindeki ışıklar geride kalır, evlerin sarı tonlu aydınlatması birkaç yüz metre içinde azalır. Yol düzleşir. Tarla sınırları iki yana açılır. Fiziksel olarak köy bitmiş gibidir. Ancak risk tam bu geçiş çizgisinde başlar.

Bu hat özellikle 21.30 sonrası belirginleşir. Trafik seyrekleşir. Karşıdan gelen araç sayısı düşer. Yol genişliği ve karanlığın homojenliği sürücüye kontrol hissi verir. Görüş alanı far mesafesi içinde nettir. Sorun görüşün yetersizliği değildir. Sorun görüşün fazla güven üretmesidir.

Köy çıkışından hemen sonra sağlı sollu küçük tarla yolları bulunur. Gündüz saatlerinde bu girişler açıkça seçilir. Toprak rengi asfaltla kontrast oluşturur. Gece ise bu bağlantılar siyah bir boşluk gibi görünür. Kenar çizgisiyle birleşir ve algıdan silinir. Özellikle hasat dönemlerinde veya geç sulama saatlerinde traktörler ve küçük tarım araçları bu bağlantılardan ana yola katılır.

Risk hızın kendisi değildir. Risk, hızın gerekçelendirilmesidir. Sürücü zihninde şu düşünce oluşur: Yol boş, görüş açık, karşıdan araç yok. Bu üçlü kombinasyon hız artışını makul gösterir. Oysa köy çıkışları yerleşimden kopuş değil, davranış değişim alanıdır. Tarımsal faaliyet gece de sürer.

Somut bir senaryo sık görülür. Saat 22.15 civarı. Beyarmudu’ndan çıkan bir araç İnönü yönüne doğru ivmelenir. Köy ışıkları arkada kalmıştır. Yol düz görünür. Sağ taraftaki tarla yolundan ana yola paralel şekilde ilerleyen bir traktör vardır ancak farı düşük ayardadır veya tek far yanmaktadır. Sürücü traktörü karşıdan gelen bir araç zanneder ya da mesafesini olduğundan uzak algılar. Birkaç saniye sonra traktör ana yola kırar. Fren yapılır. Araç dengede kalır ancak ani fren arka akışı da bozar.

Bu hatta 23.00 sonrası başka bir davranış da görülür. Bazı sürücüler köy sınırını geçtikten sonra far uzunlarını yakar. Karşıdan araç gelmediği için uzun far kullanım süresi uzar. Ancak karşıdan gelen tek bir araçta ani kısa far geçişi yapılır ve göz adaptasyonu birkaç saniye gecikir. Tam bu adaptasyon anında tali bir hareket oluştuğunda tepki süresi uzar.

Beyarmudu–İnönü hattında risk dramatik değildir. Yol dar değildir. Viraj keskin değildir. Ancak köy çıkışı bir psikolojik eşiktir. Yerleşimden uzaklaşma hissi dikkat seviyesini düşürür. Oysa tarla girişleri, sulama hareketi ve gece çalışan araçlar bu kesiti canlı tutar.

Gece karanlığı güven üretmez. Sadece detayları sadeleştirir. Köy çıkışında sadeleşen görüntü, riskin azaldığı anlamına gelmez.