Gönyeli Çemberi’nde Akşam Şerit Daralması Yanılgısı

Gönyeli Çemberi, Lefkoşa’nın batı–kuzey akışını bir araya getiren kısa ama yoğun bir eşiktir. Gün içinde çember, yön dağıtan bir mekanizma gibi çalışır. Akşamüstüyle birlikte aynı alan, daralan şerit algısı üretir. Risk bu algının geç fark edilmesinde başlar.

Riskin nedeni hız değildir. Alan algısının küçülmesidir. 17.30–19.00 arasında çembere yaklaşan araç sayısı artar. Çemberin geometrisi değişmez; fakat araçlar birbirine yaklaşır. Sürücü, şeridin hâlâ aynı genişlikte olduğunu bilse de zihinsel olarak alanın daraldığını hisseder. Bu his, ani şerit sahiplenmelerini tetikler.

Zaman kalıbı nettir. Akşam saatlerinde servis dönüşleri, kısa mesafeli market çıkışları ve konut girişleri çembere eklenir. Çemberden çıkanlar hızlanmak ister; çembere girenler yavaşlar. Bu eşzamanlılık, şeritlerin kime ait olduğu sorusunu belirsizleştirir.

Yerel davranış bu yanılgıyı büyütür. Gönyeli Çemberi’ni sık kullananlar, “bir an önce çıkma” refleksiyle hareket eder. Sinyal kısa tutulur, kararlar hızlanır. Oysa akşamüstü çember, gündüzden daha yavaştır. Zihnin hızlanması, yolun yavaşlamasıyla çelişir.

Somut bir akşam sahnesi sık yaşanır. Çembere giren bir araç şeridini koruduğunu düşünürken, yanındaki araç aynı şeridi sahiplenir. Fren yapılır, hız düşüktür. Temas çoğu zaman olmaz ya da düşük hızda olur. Neden nettir: daralan alanın geç okunması.

Gönyeli Çemberi’nde risk, çemberin karmaşasından değil, akşam saatlerinde alanın zihinsel olarak daralmasından doğar. Yol aynı kalır. Akşam değişen, şeridin sürücüdeki karşılığıdır.