İş Çıkışı Sıkışma Zinciri

Hamitköy’de 17.00 sonrası Dr. Fazıl Küçük Caddesi boyunca başlayan iş çıkışı akışı, fiziksel bir daralma olmadan sıkışma üretir. Yol genişliği değişmez. Şerit sayısı sabittir. Ancak araç yoğunluğu birkaç dakika içinde katmanlı hale gelir.

Risk yolun kapasitesinden değil, tepki gecikmesinden doğar.

İş çıkışı saatinde sürücüler gün boyu aynı hattı kullanmış olmanın verdiği alışkanlıkla ilerler. Tanıdık rota, dikkat seviyesini düşürür. Akış yoğunlaşır fakat tamamen durmaz. Bu yarı akıcı yapı zincirleme fren davranışını tetikler.

Somut bir senaryo bunu netleştirir. Saat 17.55. Cadde üzerinde araçlar tampon tampona değildir fakat aralıklar daralmıştır. Ön sırada bir araç sağ şeritte park etmek için yavaşlar. Hemen arkasındaki araç kontrollü fren yapar. Üçüncü araç freni biraz daha sert yapar. Dördüncü araç ise reaksiyonu geciktirir. Bu gecikme zinciri başlatır.

Sıkışma zinciri çoğu zaman bir kaza ile sonuçlanmaz. Ancak birkaç saniyelik dalga etkisi oluşturur. Bu dalga etkisi arkadaki 15–20 aracı etkileyebilir. Akış birkaç dakika boyunca düzensizleşir.

Bu saat aralığında iç sokaklardan ana aksa katılım artar. İşten dönen araçlar mahalle içine yönelir. Aynı anda market önlerinde kısa süreli duruşlar başlar. Bu iki hareket ana hat üzerinde mikro kırılmalar oluşturur.

İş çıkışı sıkışmasının belirgin özelliği hızın sıfıra düşmemesidir. Akış tamamen durmadığı için sürücüler ilerlemenin süreceğini varsayar. Bu varsayım fren mesafesini zihinsel olarak kısaltır.

17.30–18.30 arasında güneş alçalmaya başladığında ışık da zinciri etkiler. Ön camda oluşan hafif yansıma fren lambasının algılanmasını milisaniye geciktirebilir. Bu küçük gecikme zincirleme fren şiddetini artırır.

Cumartesi günleri sıkışma paterni farklıdır. İş çıkışı yerine alışveriş yoğunluğu baskındır. Ancak sonuç aynıdır. Ön araç ani yavaşlar. Arkadaki araç bir kademe daha sert tepki verir. Zincir davranışı oluşur.

Bu hatta sıkışma zinciri çoğunlukla düşük hız temasları üretir. Tampon sürtmesi, plaka ezilmesi ve hafif arka panel hasarları görülür. Büyük çarpışma nadirdir. Ancak tekrar eden küçük temaslar bölgenin hasar profilini oluşturur.

Riskin özü şudur:
Yoğunluk artar ama hız tamamen düşmez.
Akış devam eder ama mesafe azalır.

Bu iki durum bir araya geldiğinde zincirleme tepki kaçınılmaz hale gelir.

İş çıkışı sıkışma zinciri, fiziksel bir darboğazın değil, davranışsal bir eşik aşımının sonucudur. Yol aynı kalır. Saat değişir. Tepki süresi kısalır.

Ve zincir, çoğu zaman tek bir hafif yavaşlamayla başlar.