Karakum Anayolu – Akşam Saatlerinde Yaya–Araç Öncelik Yanılgıs

Karakum anayolunda akşam saatlerinde hareket sadece araçlardan ibaret değildir. Sahil yürüyüşü, marketten dönüş, apartman önünde kısa geçişler aynı zaman diliminde yoğunlaşır. Yol fiziksel olarak değişmez; öncelik algısı değişir. Risk bu algı kaymasında ortaya çıkar.

Sorun hız değildir. Kimin önce geçeceğinin yanlış varsayılmasıdır. Saat 18.30–20.30 arasında sürücüler, anayol üzerinde yaya çıkışlarını “anlık” kabul eder. Yayalar ise araç akışının akşam yavaşladığını düşünür. İki taraf da karşı tarafın duracağını varsayar. Bu varsayım, karar süresini uzatır.

Yerel bir senaryo sık tekrar eder. Anayol kenarındaki apartmandan çıkan bir yaya, iki araç arasındaki boşluğu yeterli görür. Aynı anda sürücü, yayanın duracağını düşünerek hızını korur. Son anda fren yapılır; temas çoğu zaman olmaz, ancak ani duruşlar arkadan gelen araçlar için zincirleme risk yaratır. Küçük temaslar, kapı ve ayna hizasında görülür.

Zamanlama belirleyicidir. Gün batımında ışık yatay gelir, deniz tarafındaki parlaklık yayanın siluetini zayıflatır. Yaya hareketi “yavaş” görünür. Oysa araç için kalan mesafe kısadır. Öncelik kararı bu yanlış yavaşlık algısıyla verilir.

Bu durum yeni değildir. Karakum sahil hattında yaya geçişleri yıllardır vardır. Değişen, akşam saatlerinde yaya–araç etkileşiminin aynı anda ve daha sık yaşanmasıdır. Yol aynı yol, geçişler aynı geçişlerdir. Değişen, önceliğin kimin olduğuna dair sessiz beklentidir.

Karakum’da risk yayaların varlığı değildir.

Risk, akşam saatlerinde yaya ile aracın birbirinden öncelik beklemesidir.

Bu yanılgı sessizdir, tekrar eder ve çoğu zaman gün batımına yakın saatlerde kayda geçer.