Karakum Anayolu – Akşamüstü Dur–Kalk Alışkanlığı Çakışması

Karakum sahil hattı gün içinde tek ritimle akar. Akşamüstüyle birlikte bu ritim ikiye bölünür. Bir kısım araç ana yol hızını korur; bir kısım araç ise kısa mesafe alışkanlığıyla dur–kalk yapar. Risk, bu iki ritmin aynı şeritte çakışmasından doğar.

Sorun hız değildir. Beklenti farkıdır. Saat 18.00–20.30 arasında market önü, apartman cepleri ve kafe kenarlarında kısa duruşlar artar. Durup tekrar çıkan araç, akışın da aynı anda yavaşladığını varsayar. Oysa birkaç yüz metre ötede ana yol hâlâ akmaktadır. Bu fark, takip mesafesini anlamsızlaştırır.

Yerel bir senaryo sık tekrar eder. Anayol üzerinde kısa süreli duran bir araç, sinyal verip yeniden akışa katılır. Arkadan gelen araç, bu duruşu geçici sayar ve hızını korur. Ön araç hızlanmayı geciktirdiğinde mesafe hızla kapanır. Fren yapılır; temas çoğu zaman hafiftir, ancak tampon köşeleri ve bagaj kapakları zarar görür.

Zaman faktörü belirleyicidir. Gün batımında ışık yataylaşır, deniz tarafındaki yansımalar derinliği bozar. Dur–kalk yapan araçlar “akışın parçası” gibi görünür. Oysa akış, birkaç araç ileride hâlâ süreklidir. Karar bu yanlış süreklilik algısıyla verilir.

Bu davranış yeni değildir. Karakum sahilinde kısa duruşlar yıllardır vardır. Değişen, akşam saatlerinde bu duruşların eş zamanlı ve daha sık yapılmasıdır. Yol aynı yol, şerit aynı şerittir. Değişen, aynı anda iki farklı tempo ile kullanılmalarıdır.

Karakum’da risk durmak değildir.

Risk, dur–kalk alışkanlığının ana yol temposuyla çakışmasıdır.

Bu çakışma sessizdir, tekrar eder ve çoğu zaman akşamüstü kayda geçer.