Karakum Anayolunda Akşam Saatlerinde Şerit Devamı Yanılgısı

Karakum anayolu, gün boyunca akıcı bir hat gibi çalışır. Şeritler nettir, yol geniştir ve sürücüye süreklilik hissi verir. Akşam saatlerine gelindiğinde bu hissin kendisi riske dönüşür. Yol fiziksel olarak değişmez. Değişen, sürücünün beklentisidir.

Risk burada hızdan değil, şerit algısından doğar. Karakum anayolunda akşamüstü trafik seyrelmeye başlarken sürücü, önündeki şeridin aynı şekilde devam edeceğini varsayar. Oysa yan sokaklardan katılım artar, bazı noktalarda yol kenarı parkları başlar ve şerit fiilen daralır. Bu daralma gözle değil, davranışla oluşur.

Zaman etkisi nettir. 18.30 ile 19.45 arasında sahilden dönenler, evine yönelenler ve anayolu sadece geçiş için kullananlar aynı anda bu hatta yüklenir. Anayolda ilerleyen araç, sabit hızını korur. Yan sokaktan çıkan ya da yol kenarında manevra yapan araç ise bu hızı hesaba katmaz. Şerit hâlâ “devam ediyormuş” gibi algılanır.

Yerel bir akşam sahnesi durumu netleştirir. Karakum anayolunda Girne yönüne ilerleyen araç, önündeki hattın açık olduğunu düşünerek hızını değiştirmez. Sağ tarafta park manevrası yapan bir araç vardır. Aynı anda yan sokaktan çıkan başka bir araç şeride burnunu uzatır. Üç hareket üst üste gelir. Fren kararı geç verilir. Temas çoğu zaman kaçınılmaz olur.

Karakum anayolunda bu risk belirli bir kavşağa bağlı değildir. Şerit algısının bozulduğu her noktada ortaya çıkar. Gündüz hissedilmez. Akşam saatlerinde ise düzenli olarak tekrar eder. Burada belirleyici olan yolun genişliği değil, akşam saatlerinde bozulan şerit sürekliliği algısıdır. Bu algı her gün aynı zaman diliminde yeniden oluşur.