Karakum Anayolunda Sabah Saatlerinde Karşı Işık ve Mesafe Yanılgısı

Karakum anayolu sabah saatlerinde sessiz görünür. Trafik akışı düzenlidir, dur-kalk yoktur. Yol geniştir ve sürücüye net bir görüş hissi verir. Ancak gün doğumuna yakın saatlerde bu netlik, algısal bir yanılgıya dönüşür. Güneş, anayol eksenine düşük açıyla girer.

Risk yolun fiziksel yapısından değil, ışığın yönünden kaynaklanır. Sabah saatlerinde doğudan gelen güneş, karşıdan gelen araçların siluetini bastırır. Araçlar görünürdür ama hızları doğru okunmaz. Mesafe, olduğundan uzun algılanır. Bu durum özellikle anayol üzerindeki dönüş ve katılım noktalarında belirginleşir.

Zaman etkisi nettir. 07.00 ile 08.15 arasında işe ve okula gidiş başlar. Anayolda ilerleyen araçlar hızını sabit tutar. Yan sokaktan çıkmak ya da anayol üzerinde dönüş yapmak isteyen sürücü, karşıdan gelen aracı “yeterince uzakta” sanır. Oysa ışık, yaklaşma hızını gizler. Karar süresi beklenenden kısa olur.

Yerel bir sabah sahnesi durumu açıkça gösterir. Karakum anayolunda Girne yönüne doğru ilerleyen bir araç, güneşi karşısına almıştır. Aynı anda anayol kenarındaki bir noktadan çıkan başka bir araç, kısa bir boşluk gördüğünü düşünerek dönüşe başlar. Karşıdan gelen araç, ışık nedeniyle olduğundan yavaş algılanmıştır. Fren kararı geç verilir. Temas düşük hızda ama ani gerçekleşir.

Karakum anayolunda bu risk yılın büyük bölümünde aynı saatlerde tekrar eder. Yaz veya kış fark etmez. Gündüz tamamen kaybolur. Belirleyici olan yol değil, sabah karşı ışığın mesafe algısını bozmasıdır. Bu etki her sabah kısa bir zaman aralığında yeniden ortaya çıkar.