Kıbrıs’ta İklim Değişikliği: Risk Artık Masada Değil Sahada

Kıbrıs’ta iklim değişikliği artık raporlarda kalan bir başlık değil. Biz bunu sahada görüyoruz. Dosyalarda görüyoruz. Günlük işleyişte hissediyoruz. Daha sık açılan hasar dosyaları, alışılmadık zamanlarda yaşanan olaylar ve eskiden “istisna” dediğimiz durumların normalleşmesi, bu değişimin en net göstergesi.

Doğu Akdeniz coğrafyası, iklim etkilerinin hızlandığı bir bölge. Kıbrıs bu hızlanmayı çok net yaşayan yerlerden biri. Yazlar uzuyor, sıcaklıklar yükseliyor, yağış azalıyor ama yağmur yağdığında kısa sürede çok yoğun düşüyor. Bu da özellikle eski altyapıya sahip bölgelerde ani su baskınlarını beraberinde getiriyor. Bu tabloya baktığımızda sorun sadece hava değil. Asıl mesele, bu yeni şartlara göre tasarlanmamış bir düzenin içinde yaşamaya devam etmemiz.

Sigortacılık açısından bakıldığında soru şu değil: “İklim değişiyor mu?”

Asıl soru: “Bu değişim riski nasıl dönüştürüyor?”

Uzun yıllar boyunca risk hesapları geçmiş veriler üzerinden yapıldı. Bu doğal bir refleks. Çünkü sistem böyle kuruldu. Ancak bugün geçmiş, geleceği anlatmakta yetersiz kalıyor. Aynı bölgede daha sık hasar yaşanıyorsa, bu artık şans değildir. Bu bir desendir. Desenleri görmezden gelerek ilerlemek, problemi çözmez; sadece erteler.

Bizim işimiz riskten kaçmak değil. Zaten mümkün de değil. Bizim işimiz riski doğru tanımak. Kıbrıs gibi küçük ama yapısal olarak çok farklılık gösteren bir adada bu, genel ezberlerle yapılamaz. Aynı şehir içinde bile zemin yapısı, yapı yaşı, eğim, drenaj kapasitesi ve kullanım alışkanlıkları riski tamamen değiştirebilir. Bu yüzden mikro bakmak zorundayız. Sokak sokak, bölge bölge.

İklim değişikliğiyle ilgili en büyük yanılgılardan biri de zaman algısıdır. Ekonomik kararlar genelde kısa vadeli alınır. Oysa iklim riski birikir. Bugün alınmayan önlemler, yarın daha büyük maliyet olarak geri döner. Altyapı onarımları, kamu harcamaları, sigorta tazminatları ve ekonomik kayıplar bu zincirin parçalarıdır. Erken davranmak her zaman daha ucuzdur. Bu bir çevre sloganı değil, basit bir maliyet hesabıdır.

Sigorta sektörü bu noktada pasif kalamaz. Sadece hasar ödeyen bir yapı olmak yeterli değil. Riskin nerede yoğunlaştığını, hangi alışkanlıkların kaybı artırdığını ve hangi önlemlerin gerçekten işe yaradığını göstermek zorundayız. Fiyatlama, teminat yapıları ve risk değerlendirmeleri bu gerçeklere göre şekillenmeli. Aksi halde sistem sürdürülebilir olmaz.

Reasürans tarafında bu değişim zaten hissediliyor. Küresel piyasalar iklim riskini ciddiye alıyor. Daha fazla veri, daha net risk haritaları ve daha gerçekçi senaryolar talep ediliyor. Kıbrıs’ta faaliyet gösteren sigorta şirketleri için bu bir tercih değil, zorunluluk. Uyum sağlayanlar maliyetlerini yönetebilir. Geç kalanlar ise artan yükle karşılaşır.

İşin bir de sosyal tarafı var. Eski yapılar, düşük gelirli haneler ve plansız bölgeler iklim risklerine karşı daha kırılgan. Sigortanın erişilebilirliğini korumak, sadece ticari bir mesele değil. Toplumsal denge açısından da önemli. Kamu ve özel sektörün birlikte düşünmesi gereken bir alan burası.

Sonuç olarak, Kıbrıs’ta iklim değişikliği artık teorik bir tartışma değil. Ölçülebilen, takip edilebilen ve yönetilmesi gereken bir risk. Erken fark edenler uyum sağlar. Geç kalanlar bedel öder. Sigortacılığın görevi de tam olarak budur: değişen riski zamanında görmek ve ona göre hareket etmek.

Kerem Can