Lapta Başpınar’da 1958’den Beri Görülen Bir Risk

06.12.2018 İstinat Duvarı Çökmesi ve Sel Hafızası

Tarih: 06 Aralık 2018

Yer: Lapta Başpınar

Olay: Aşırı yağış sonrası istinat duvarı çökmesi, araç hasarları ve sel sürüklenmesi

Olay Yeni Değildi. Sadece Hatırlattı.

06 Aralık 2018 akşamı Lapta Başpınar’da yaşanan istinat duvarı çökmesi, ilk bakışta ani bir doğa olayı gibi algılandı. Şiddetli yağışın ardından çöken duvarın altında üç araç hasar gördü. Sel sularının sürüklediği bir başka araç ise toprağa gömüldü.

Ancak bu olay, beklenmedik değildi.

Lapta ve özellikle Başpınar hattı, 1958’den bu yana zemin davranışı, yağış yönü ve yerleşim şekli açısından benzer sonuçlar üretmiş bir bölgedir. Değişen şey yağmurun miktarı değil, yapılaşmanın yoğunluğu ve beklentinin gerçeklikten kopmasıdır.

Lapta Başpınar’ın Sessiz Coğrafyası

Başpınar bölgesi, eğimli arazi yapısı ve doğal su akış yolları nedeniyle her zaman yatay değil, aşağı yönlü risk üretmiştir. Bu risk yıllar boyunca kendini farklı şekillerde göstermiştir:

• Zemin yumuşaması
• Duvar arkası su birikimi
• Drenajı yetersiz istinat yapıları
• Ani ama kısa süreli yağış yüklenmeleri

1958’den itibaren tutulan saha notlarında ve yerel gözlemlerde, bu bölgede yağış sonrası zemin tepkisinin tekrar eden bir desen oluşturduğu görülür.

Hasar Bir Anlık, Risk Süreklidir

Lapta Başpınar’da yaşanan riskler tek bir tarihle sınırlı değildir.

Benzer bir olay, 04 Ocak 2011 tarihinde aynı bölgede tekrar kayda geçmiştir.

Yoğun yağış sonrası meydana gelen bu olayda bir araç zarar görmüş, bir kişi yaralanmıştır.

Bu kayıt, 2018 yılında yaşanan istinat duvarı çökmesiyle birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin risk profilinin tekil olaylardan değil, tekrar eden zemin davranışlarından oluştuğunu açıkça göstermektedir.

2011 ve 2018 vakaları arasında geçen yıllar boyunca yapılaşma artmış, araç yoğunluğu yükselmiş ve park düzeni değişmiştir. Ancak değişmeyen unsur, zeminin yağış sonrası verdiği tepkidir.

Bu nedenle Lapta Başpınar’da yaşanan riskler, belirli bir yıla veya tek bir yağışa bağlı değildir.

Bölgenin doğal hafızası, farklı yıllarda aynı sonucu üretmiştir.

Araç Hasarları ve Yanlış Beklentiler

Bu tür olaylardan sonra en sık karşılaşılan durum şudur:

“Sel oldu, her şey karşılanır.”

Oysa araçların park konumu, istinat duvarına olan mesafesi, zemin kotu ve selin yönü ile hızı gibi faktörler dosya sonuçlarını doğrudan etkiler. Lapta Başpınar örneklerinde de belirleyici olan hasarın kendisi değil, hasarın oluş şeklidir.

Bu ayrım, bölgenin risk hafızasını bilmeyenler için genellikle sürpriz olur.

1958’den 2018’e Değişmeyen Şey

Lapta Başpınar’da değişmeyen şey yağmur değildir.

Değişmeyen şey, zeminin verdiği tepkidir.

Yıllar içinde araçlar değişti, yapılar çoğaldı, duvarlar yükseldi. Ancak suyun izleyeceği yol, toprağın taşıma kapasitesi ve eğimin yönü aynı kaldı.

2011 ve 2018 kayıtları, bu sürekliliğin iki ayrı tarihli kanıtıdır.

Sessiz Sonuç

Bu tür olaylar yaşandıktan sonra geriye kalan soru genellikle şudur:

“Bunu önceden bilmek mümkün müydü?”

Lapta Başpınar için cevap nettir.

Bu risk biliniyordu.

Sadece hatırlanması gerekiyordu.

Sessiz Kapanış

Hasar anlıktır.

Zemin uzun süre konuşur.

Lapta Başpınar bunu 1958’den beri söyler.

Yazar Notu

Bu içerik, Alp Can, Lapta bölge temsilcimiz tarafından,

Lapta ve çevresinde yıllara yayılan saha gözlemleri ve bölgesel dosya pratikleri temel alınarak hazırlanmıştır.

Amaç değerlendirme yapmak değil, bölgenin risk hafızasını kayıt altına almaktır.