SANAYİ GİRİŞİNDE ANİ SAĞ ŞERİT BOŞALMA DALGASI

Lefkoşa’dan Mağusa yönüne doğru ilerleyen ana hat, günün büyük bölümünde sabit bir akış üretir. Şerit genişliği yeterlidir. Görüş açıktır. Yol karakteri sürücüye süreklilik hissi verir. Ancak sanayi girişlerinin bulunduğu kesitlerde bu süreklilik kırılır.

Özellikle Haspolat ve çevresindeki sanayi bağlantı noktalarına yaklaşırken 16.45 ile 18.30 arasında belirgin bir davranış paterni oluşur. Mesai bitişiyle birlikte sağ şeritte yoğunlaşma başlar. Sanayiye dönecek araçlar erken yavaşlar. Sinyal verenler olur. Sağ şerit birkaç yüz metre boyunca akışını kaybeder.

Risk bu yavaşlama değildir.

Risk, birkaç saniye sonra yaşanan ani boşalmadır.

Sanayi girişine 50 ila 100 metre kala sağ şeritteki araçlar peş peşe içeri döner. Beş araç, on araç, bazen daha fazla. Bir anda sağ şerit açılır. O ana kadar yavaş ilerleyen sürücü önünde geniş bir boşluk görür.

Bu boşluk kalıcı değildir. Ancak algı kalıcıymış gibi çalışır.

Sürücü hızlanır. Çünkü zihinsel model şudur: Yoğunluk bitti, yol açıldı. Oysa birkaç yüz metre ileride ikinci bir sanayi girişi, depo bağlantısı veya servis yolu vardır. Bu ikinci kırılma noktası görünür değildir. İlk boşalmadan sonra hızlanan araç, ikinci dalgaya hazırlıksız yakalanır.

Somut bir senaryo sık görülür. Saat 17.25. Lefkoşa’dan Mağusa yönüne ilerleyen bir araç sağ şeritteki yavaşlamayı fark eder ve sol şeritte kalır. Sağdaki araçlar sanayi girişine dönmeye başlar. Beş araç arka arkaya içeri girer. Sağ şerit bir anda boşalır. Sol şeritte ilerleyen sürücü sağa geçer ve hızlanır. Tam bu anda ikinci bir depo girişine yaklaşılır. Sağ şeritte ilerleyen başka bir araç ani şekilde yavaşlar. Fren lambaları zincirleme yanar. Hızlanma ile fren arasında geçen birkaç saniye akışın en kırılgan anıdır.

Bu hatta dalga etkisi oluşur. Ön taraftaki ani hızlanma ve ani fren davranışı arkaya doğru yayılır. İlk sürücü için sıradan bir manevra gibi görünen hareket, üç ya da dört araç geride daha sert frenlere dönüşebilir.

Yol geometrisi burada belirleyici değildir. Asfalt düzgündür. Şeritler nettir. Sorun zamanlamadır. Sağ şeridin dolu olduğu an ile boş olduğu an arasındaki geçiş süresi çok kısadır. İnsan beyni boşluğu fırsat olarak yorumlar.

Özellikle akşam ışığında bu etki artar. Güneş alçalmaya başladığında sağ şeritteki hareketlilik gölgeler içinde kaybolabilir. Sanayi girişine dönen araç son anda fark edilir. İlk boşalma sonrası hızlanan sürücü ikinci yavaşlamayı geç algılar.

Lefkoşa – Mağusa hattında sanayi kesiti dramatik kazalar üretmez. Ancak küçük temaslar, tampon hasarları ve zincirleme frenler bu bölgede daha sık görülür. Nedeni hız değil, akışın ritmidir.

Sağ şerit doluyken sabırlı olan sürücü, boşaldığı anda aynı sabrı sürdürmez. Oysa boşalma kalıcı değildir. Sanayi girişleri tek noktadan ibaret değildir. Birbirini izleyen bağlantılar vardır.

Yol akıcı görünebilir. Ancak sanayi girişleri akışı dalga dalga kırar. Boşluk her zaman devam eden bir serbestlik anlamına gelmez.