TATLISU KIYI HATTINDA GÜN BATIMI KONTRAST DARALMASI

Tatlısu kıyı hattında gün batımı saatleri yolun algısını fiziksel olarak değiştirir. Bu değişim hızdan ya da yoğunluktan önce görsel kontrastta başlar. Deniz cephesine paralel uzanan yol kesitlerinde güneş alçaldıkça ışık yatay gelir. Bu yatay ışık asfaltın bazı bölümlerini parlatırken bazı bölümlerini mat bırakır. Sürücü için yüzey tek parça gibi görünür, ancak algılanan derinlik azalır. Kontrast daralması tam olarak burada oluşur.

Özellikle 18.30–19.15 aralığında, yaz aylarında daha belirgin olmak üzere, batı yönüne ilerleyen araçlar doğrudan güneş hattına girer. Cam yüzeyler, denizden yansıyan ışık ve karşı şeritten gelen araçların metal gövdeleri birbirine karışır. Yol çizgileri, özellikle merkez çizgi ve kenar beyazları, zeminden ayrışmakta zorlanır. Sürücü aslında yavaşlamaz; çünkü yol boş görünür. Fakat gözün seçiciliği düşer.

Tatlısu kıyı hattında bu durumun özel bir nedeni vardır. Yol uzun ve açıktır. Ağaç örtüsü sınırlıdır. Işığı kıracak doğal engel azdır. Bu da gün batımında ışığın doğrudan ve kesintisiz şekilde sürüş alanına girmesine yol açar. Kontrast daraldığında küçük hareketler büyür. Karşı şeritteki bir motosiklet geç fark edilir. Kenarda park etmiş bir araç gölge içinde kaybolur. Deniz tarafındaki düşük parapet hattı ile asfalt arasındaki sınır bulanıklaşır.

Somut bir senaryo 18.47 civarında oluşur. Batı yönüne ilerleyen bir araç, düzlüğün verdiği rahatlıkla sabit hızda seyreder. Güneş tam karşıdadır. Gözler kısılır, vizör aşağı indirilir. Aynı anda sağ kenarda kısa süreli park etmiş bir araç sinyal vermeden akışa katılmak ister. Park eden araç, gölge içinden çıktığı için ilk anda seçilmez. Sürücü boşluk olduğunu düşünürken ani bir yanal hareket algılar. Fren kararı bir saniye geç gelir. Çarpışma çoğu zaman olmaz; fakat sert fren ve arka tampon yaklaşması zincirleme bir risk üretir.

Kontrast daralması sadece karşıdan gelen ışıkla ilgili değildir. Deniz yüzeyi akşam saatlerinde ayna gibi davranır. Parlama, doğrudan görüş hattı dışında bile dikkat dağıtır. Göz, yansıma ile gerçek hareket arasında mikro gecikme yaşar. Bu gecikme özellikle şerit merkezleme davranışını etkiler. Araç hafifçe şerit içinde kayar; sürücü bunun farkına geç varır.

Tatlısu kıyı hattında gün batımı, yolun fiziksel genişliğini değiştirmez. Ancak algısal genişliği daraltır. Açık görünen düzlüğün içinde karar süreleri kısalır. Bu saatlerde risk hızdan değil, ışığın mekânsal ayrımı azaltmasından doğar. Gün batımı burada sadece bir manzara değil, sürüş geometrisini etkileyen aktif bir faktördür.