Gazimağusa Çanakkale Kavşağı, İskele aksından gelen araçlar için uzun ve akıcı bir hattın sonudur. Bu hat boyunca sürücü ritim kazanır. Yol geniştir. Görüş açıktır. Tempo sabitlenir. Ancak kavşağa yaklaşırken bu tempo her zaman kırılmaz.
Risk burada başlar.
İskele yönünden gelen sürücü, kilometreler boyunca kesintisiz bir akış deneyimler. Şerit düzeni nettir. Ani daralma yoktur. Bu süreklilik, zihinsel olarak hız devam alışkanlığı üretir. Kavşağa girildiğinde ise bu alışkanlık birkaç saniye gecikebilir.
Somut bir senaryo tipiktir. 18.05’te İskele aksından gelen bir araç, sabit hızla Çanakkale Kavşağı’na yaklaşır. Önünde belirgin bir yavaşlama sinyali yoktur. Kavşak alanı geniş göründüğü için hız azaltma eşiği gecikir. Aynı anda şehir merkezinden gelen bir araç kavşağa kontrollü biçimde girer. Hız farkı son anda fark edilir.
Bu durum çoğu zaman sert frenle çözülür. Ancak arkadan gelen araç aynı tepkiyi aynı sürede veremeyebilir.
İskele aksında hız devam taşması özellikle 16.30–19.30 arasında belirgindir. İş çıkışı saatlerinde İskele’den Mağusa’ya doğru gelen araç sayısı artar. Sürücüler genellikle sabit tempoda ilerler. Kavşağa yaklaşırken ritim kırılmazsa hız kavşak içine taşar.
Gece saatlerinde de benzer bir patern görülür. Trafik hacmi azaldığında sürücü akışın kesintisiz olduğunu varsayar. Kavşağın varlığı fiziksel olarak görülür fakat zihinsel olarak bir durma noktası gibi algılanmaz.
Çanakkale Kavşağı’nın geniş tasarımı bu algıyı güçlendirir. Alan açık görünür. Keskin bir daralma ya da sert bir görsel eşik yoktur. Bu nedenle hız azaltma kararı sürücünün inisiyatifine kalır.
Geçmişte İskele aksındaki trafik hacmi daha düşüktü. Yol daha çok yerel kullanım içindi. Bölgesel gelişim arttıkça aksın taşıdığı araç sayısı yükseldi. Uzun mesafe sürüş alışkanlığı daha belirgin hale geldi.
Hız devam taşması genellikle aşırı hız değildir. Yasal sınırlar içinde kalınabilir. Ancak kavşak içindeki diğer akışlara göre göreli hız farkı oluşur. Bu göreli fark birkaç metre içinde kritik hale gelir.
Yağışlı havalarda risk artar. Islak zeminde fren mesafesi uzar. Hızın birkaç kilometre yüksek olması bile durma mesafesini belirgin biçimde etkiler.
Bir diğer etken de dikkat dağılımıdır. Uzun düz hat boyunca sürücü çevresel uyaranlara daha az maruz kalır. Kavşak yaklaşımında ani karar gereksinimi oluştuğunda tepki süresi uzayabilir.
İskele aksında hız devam taşması, Çanakkale Kavşağı’nda dış hat temposunun iç düğüme taşınmasıdır. Yol bitmez gibi hissedilir. Oysa kavşak bir karar noktasıdır.
Kırılganlık hızın kendisinde değil, hızın zamanında azaltılmamasındadır. İskele aksından gelen ritim, kavşakta kırılmadığında zincirleme fren üretme potansiyeli taşır.
Çanakkale Kavşağı’nda risk, uzun hattın alışkanlığının birkaç saniye daha sürmesidir. Bu birkaç saniye, temas için yeterlidir.
