Haspolat Çemberi, Lefkoşa ile Mağusa hattının en yoğun davranış kırılma noktalarından biridir. Günün farklı saatlerinde farklı karakter gösterir. Sabah 07.30–09.00 arası üniversite ve sanayi akışı üst üste biner. Akşam 16.45 sonrası ise ters yönlü çözülme başlar. Çember fiziksel olarak düzenlidir. Şeritler nettir. Görüş açıktır. Ancak risk geometriden değil, zamanlamadan doğar.
Haspolat’a çevre yolu temposuyla yaklaşılır. Dr. Fazıl Küçük Çevre Yolu üzerinden gelen araç, uzun ve geniş bir akıştan çıkar. Şerit genişliği sürücünün zihninde hâlâ devam eder. Oysa çembere 200–300 metre kala akış karakter değiştirir. Sağ şeritte sanayi yönüne kırılacak araçlar birikir. Sol şeritte Mağusa istikameti yoğunlaşır. UKÜ yönüne gidecek araçlar ani pozisyon arar.
Risk sinyal vermemek değildir. Risk, sinyali geç vermektir.
Çembere yaklaşan bazı sürücüler dönüş kararını son 20–30 metreye bırakır. Bu karar geciktiğinde sinyal de gecikir. Arkadaki araç sürücünün niyetini önceden okuyamaz. Akışta mikro kırılmalar başlar.
Somut bir senaryo sabah saatlerinde sık görülür. Saat 08.10. Çevre yolundan gelen bir araç sol şeritte ilerler. Sürücü aslında sanayi yönüne dönmek istemektedir ancak kararını netleştirmez. Çembere 30 metre kala sağa geçmesi gerektiğini fark eder. Sinyal son anda yanar. Araç hafifçe sağa kırar. Sağ şeritte zaten yavaşlayan bir araç vardır. İki araç arasındaki mesafe hızla daralır. Sağ şeritte ani fren oluşur. Arkadaki üçüncü araç zincirleme fren yapar.
Bu davranış dramatik kazalar üretmez. Ancak tampon temasları, ani korna tepkileri ve çember girişinde akışın kilitlenmesi bu bölgede tekrar eder.
Haspolat Çemberi’nde ayrıca şu psikolojik durum vardır: Çevre yolu temposu çember disiplinine geç geç adapte olur. Sürücü geniş akıştan geldiği için şerit değişimini son ana bırakabileceğini düşünür. Oysa çember yaklaşımında erken pozisyon almak gerekir.
Akşam saatlerinde bu durum farklı biçimde ortaya çıkar. Saat 17.20 civarı sanayiden çıkan araçlar sağ şeritte birikir. Çembere 100 metre kala ani şerit değiştiren araçlar sinyali geç verir. Arkadaki sürücü hızını sabit tutmuştur. Geç sinyal, ani fren gerektirir. Bu fren dalgası çember içine kadar taşar.
Haspolat’ın karakteri katmanlıdır. Üniversite, sanayi ve transit akış aynı noktada kesişir. Her sürücünün hedefi farklıdır. Ancak çembere yaklaşırken niyetin erken okunması gerekir. Geç sinyal, sadece iletişim eksikliği değildir. Zamanlama hatasıdır.
Çember yaklaşımı bir karar alanıdır. Karar 200 metre önce verilmelidir. 20 metre kala değil.
Yol mühendisliği düzenlidir. Şerit çizgileri nettir. Ancak davranış geciktiğinde düzen yetmez. Haspolat Çemberi’nde risk hızdan çok niyet gecikmesidir. Sinyalin geç yanması, akışın geç kırılması anlamına gelir. Bu birkaç saniyelik gecikme, tüm hattın ritmini bozar.
