Çevre Yolundan Yerleşime Adaptasyon – Güney Eşiği

Hamitköy’e güney yönünden yaklaşırken, özellikle Lefkoşa çevre yolundan Dr. Fazıl Küçük Caddesi hattına geçişte belirgin bir davranış eşiği oluşur. Fiziksel olarak yol dramatik biçimde daralmaz. Şerit düzeni korunur. Ancak kullanım amacı değişir.

Risk yolun yapısından değil, zihinsel hız taşımasından doğar.

Çevre yolu mantığında sürüş daha akıcıdır. Şerit disiplini daha nettir. Yaya hareketi sınırlıdır. Sürücü refleksleri bu düzene göre ayarlanır. Ancak yerleşim hattına girildiğinde aynı tempo korunursa adaptasyon gecikir.

Somut bir senaryo bu eşiği net gösterir. Saat 17.20. Çevre yolundan çıkan araç Hamitköy yönüne bağlanır. Yol ilk birkaç yüz metrede hâlâ geniş ve açık görünür. Sürücü hızını belirgin biçimde düşürmez. Oysa biraz ileride park sırası başlar, iç sokak bağlantıları sıklaşır ve yaya hareketi artar. Hız düşüşü geciktiğinde ilk ani fren zinciri oluşur.

Bu eşik özellikle 16.30–18.30 arasında kritik hale gelir. İş çıkışı saatinde çevre yolundan gelen araç sayısı artar. Yerleşim içi tempo ile çevre yolu temposu çakışır. Mahalle içinden çıkan araçlar yerleşim hızına alışkındır. Çevre yolundan gelenler ise henüz adaptasyon sürecindedir.

Gece 21.00 sonrası farklı bir katman oluşur. Çevre yolu daha boş olduğu için sürücü yüksek hız algısıyla gelir. Yerleşim içine girişte fiziksel bir uyarı unsuru yoksa hız düşüşü geç gerçekleşir. Park sırası ve geçitler gece de aktiftir. Ancak sürücü zihni henüz çevre yolu modundadır.

Bu geçiş hattında en sık görülen durum ani şerit ortası yavaşlamadır. Adaptasyon geciktiğinde sürücü bir noktada hızın fazla olduğunu fark eder ve şerit içinde fren yapar. Arkadaki araç aynı zihinsel modda ilerlediği için zincirleme tepki oluşur.

Riskin özü şudur:
Fiziksel yol değişimi yumuşaktır.
Davranış değişimi ise ani olmalıdır.

Çevre yolundan yerleşime geçişte hızın kademeli düşmesi gerekir. Ancak çoğu zaman bu düşüş ilk park manevrası ya da ilk yaya hareketiyle tetiklenir. Yani adaptasyon dış uyarıyla başlar.

Hamitköy güney eşiği, coğrafi bir sınırdan çok davranışsal bir sınırdır. Çevre yolu temposu birkaç yüz metre daha taşındığında risk başlar.

Büyük kazalar nadirdir. Ancak ani fren zincirleri ve düşük hız temasları bu hatta tekrar eder. Çünkü iki farklı sürüş modu aynı aks üzerinde buluşur.

Ve kırılma, çoğu zaman çevre yolundan gelen hızın yerleşim içinde birkaç saniye fazla kalmasıyla başlar.