Hamitköy’de 21.00 sonrası Dr. Fazıl Küçük Caddesi boyunca belirginleşen risklerden biri aydınlatma kontrast kaybıdır. Yol tamamen karanlık değildir. Sokak lambaları düzenli aralıklarla yer alır. Ancak ışık noktaları arasındaki mesafe görsel sürekliliği bozabilir.
Risk karanlıktan değil, kontrast düşüşünden doğar.
Gündüz saatlerinde sürücü nesneleri doğal ışıkla ve net kenar çizgileriyle algılar. Gece ise nesneler ışık havuzları içinde görünür, aradaki alanlarda silikleşir. Bu silikleşme hareketli nesnelerin algılanma zamanını etkiler.
Somut bir gece senaryosu durumu açık gösterir. Saat 22.10. Cadde üzerinde trafik seyrektir. Bir sokak lambasının altında park halindeki araçlar net görünür. Ancak iki lamba arasındaki bölgede kaldırıma yaklaşan bir yaya gölge içinde kalır. Sürücü yayanın hareketini birkaç metre geç fark eder. Fren yapılır. Arkadan gelen araç, hızın korunacağını varsaydığı için daha sert tepki verir.
Kontrast kaybı yalnızca yaya için geçerli değildir. Parktan burun yapan araçlar da lamba altından çıktıkları anda belirginleşir. Öncesinde gölge içinde kalırlar. Bu geç görünürlük reaksiyon süresini daraltır.
Hamitköy’de bazı noktalarda ağaç gölgeleri ve bina çıkıntıları ışık dağılımını kesintiye uğratır. Bu kesinti şerit kenarı ile aktif yol arasındaki sınırı belirsizleştirir. Özellikle park sırası ile akış şeridi arasındaki mesafe gece olduğundan daha geniş ya da dar algılanabilir.
Hafta sonu 22.00–23.00 arasında ziyaret dönüşleri görülür. Sürücü zihni yolun boş olduğunu düşünür. Kontrast kaybı bu varsayımı destekler. Ancak iç sokaktan çıkan bir araç ya da geçide yönelen bir yaya ışık havuzuna girmeden fark edilmez.
Far ışıkları da kontrastı etkiler. Karşıdan gelen araç farı kısa süreli parlama üretir. Bu parlama sonrası gözün adaptasyonu birkaç saniye alabilir. Bu süre içinde yol kenarındaki detaylar daha geç seçilir.
Aydınlatma kontrast kaybı büyük hızlardan bağımsızdır. Çoğu durumda hız düşüktür. Ancak algı gecikmesi aynı kalır. Bu gecikme ani fren zincirleri ya da düşük hız temasları üretir.
Riskin özü şudur:
Yol aydınlıktır ama eşit aydınlık değildir.
Nesne vardır ama geç belirginleşir.
Gece sürüşünde fiziksel yol değişmez. Değişen, görsel referansların kesintili hale gelmesidir.
Ve Hamitköy’de bu kesinti, çoğu zaman lamba arası boşlukta başlar.
