Boş Yol Hız Artışı Yanılması

Hamitköy’de 21.00 sonrası Dr. Fazıl Küçük Caddesi üzerinde belirginleşen davranış değişimlerinden biri boş yol hız artışı yanılmasıdır. Trafik yoğunluğu azalır. Araç aralıkları açılır. Yol daha sakin görünür. Fiziksel koşullar değişmez; ancak sürücünün hız algısı değişir.

Risk yüksek hızdan değil, hızın yeniden değerlendirilmemesinden doğar.

Gündüz saatlerinde yoğunluk sürücüyü doğal olarak yavaşlatır. Gece ise aynı hatta daha az araç bulunur. Bu seyrek yapı, mevcut hızın güvenli olduğu düşüncesini pekiştirir. Oysa park sırası, iç sokak çıkışları ve yaya geçitleri aktif kalmaya devam eder.

Somut bir gece senaryosu bunu net gösterir. Saat 22.05. Cadde üzerinde araç sayısı azdır. Sürücü akışın açık olduğunu görür ve hızını fark etmeden birkaç kilometre artırır. İleride iç sokaktan bir araç katılmak üzere hafif burun yapar. Sürücü mesafeyi gündüz alışkanlığıyla hesaplar. Ancak artmış hız nedeniyle fren mesafesi uzar. Sert fren yapılır. Arkadan gelen araç da benzer varsayımla ilerlediği için zincirleme tepki oluşur.

Bu yanılgının temel nedeni görsel boşluktur. Yolun açık görünmesi, riskin azaldığı anlamına gelmez. Ancak zihinsel model bu şekilde çalışır. Sürücü önünde engel görmediğinde hızın çevreye uygun olduğunu varsayar.

Hafta içi 21.30 sonrası eve dönüşler genellikle daha sakindir. Sürücü rotayı tanır. Tanıdıklık rahatlık üretir. Bu rahatlık hızın bilinçsizce artmasına neden olabilir.

Cumartesi geceleri 22.00–23.30 arasında ziyaret dönüşleri artar. Yol aralıklı doludur. Boşluklar geniştir. Bu genişlik, hızın korunmasını hatta artırılmasını teşvik eder. Ancak park sırası ve geçitler değişmez.

Boş yol yanılgısı özellikle aydınlatma aralıklarının düzensiz olduğu bölümlerde daha belirgindir. Işık havuzları arasındaki boşluklar hız hissini büyütebilir. Araç içindeki hız algısı ile gerçek hız arasında fark oluşur.

Bu risk genellikle büyük çarpışmalardan çok ani fren zincirleri üretir. Çünkü hız artışı çoğu zaman dramatik değildir. Küçük artışlar bile reaksiyon süresini etkiler.

Riskin özü şudur:
Yol boş görünür.
Ancak yerleşim içi dinamikler değişmez.

Boşluk güvenlik değildir. Sadece yoğunluğun azalmasıdır.
Hız aynı kalmalıdır; fakat çoğu zaman fark edilmeden artar.

Hamitköy’de gece saatlerinde oluşan bu yanılgı, sakin görünen akışın içinde milisaniyelik gecikmeler üretir.

Ve kırılma, çoğu zaman boş görünen bir hattın ortasında başlar.