Eski Yola Alışkanlık Refleksi

Gönyeli yeni çevre yolu hattı, eski Boğaz ve eski Girne yoluna alışmış sürücüler için zihinsel bir geçiş alanıdır. Fiziksel olarak yeni, geniş ve bariyerli olan bu hat; davranış olarak hâlâ eski yol refleksleriyle kullanılmaktadır. Risk çoğu zaman geometriden değil, hafızadan doğar.

Yıllarca dar ve iki yönlü eski Boğaz hattını kullanan sürücü, yeni çevre yolunda da benzer hız ve karar kalıplarını sürdürür. Oysa yeni sistem sekizli bağlantı yapısıyla farklı bir karar düzeni gerektirir. Şerit disiplinine rağmen son anda yön değiştirme eğilimi sık görülür.

Saat 17.25. Gönyeli sekizli bağlantıya yaklaşan bir araç başlangıçta düz devam etmeyi planlar. Ancak eski alışkanlıkla sağa, eski Boğaz yönüne dönmesi gerektiğini geç hatırlar. Şerit çizgileri nettir fakat refleks daha güçlüdür. Direksiyon kırılır, hız düşürülür.

Bu refleks özellikle navigasyon kullanılmadığında belirgindir. Sürücü zihni, eski yol hafızasını referans alır. Yeni çevre yolunun genişliği ve korumalı yapısı, geç kararın sonuçlarını daha az riskli gibi hissettirir. Oysa hız ortalaması daha yüksektir.

Sabah saatlerinde bu durum farklı bir biçimde ortaya çıkar. 08.15 civarında Gönyeli içine girmek isteyen sürücü, çember yaklaşımında eski güzergâhı düşünerek konum alır. Son anda yön değiştirir. Arkadaki araç ise onun düz devam edeceğini varsaymıştır.

Gece saatlerinde alışkanlık refleksi daha belirgindir. Trafik azalınca sürücü yolun kendisine ait olduğunu düşünür. Eski yolda olduğu gibi son anda karar verme davranışı sürer. Ancak yeni yolun hız rejimi farklıdır.

Somut bir senaryo. Lefkoşa–Girne ana yolundan yukarı bağlanan bir sürücü, Gönyeli yerine eski Boğaz yönüne gitmesi gerektiğini geç fark eder. Sağ şeride geçiş ani olur. Yanındaki araç hızını korumaktadır. Mesafe daralır.

Gönyeli yeni çevre yolu modern bir geometri sunar. Ancak sürücü zihni eski harita üzerinden çalıştığında, karar süresi kısalır ve risk artar.

Bu hatta tehlike yolun kendisinde değil; geçmiş güzergâh hafızasının bugünkü hızla çarpışmasındadır.