Karakum Anayolu – Akşam Saatlerinde Far–Yansıma Yanılgısı

Karakum anayolunda akşam saatlerinde görüş kaybolmaz; yanlış biçimde rahatlar. Gün batımıyla birlikte deniz tarafı aydınlık kalır, asfalt yüzeyi ışığı geri yansıtır. Bu yansıma, yolun açık ve okunur olduğu hissini verir. Risk tam olarak bu rahatlıkta ortaya çıkar.

Sorun farların yetersizliği değildir. Far ışığı ile denizden gelen yansımanın üst üste binmesidir. Saat 18.30–20.00 arasında, güneş alçaktan gelirken yol yüzeyi parlaklaşır. Aynalar ve ön cam, yaklaşan araçları olduğundan daha uzakta gösterir. Hız düşük sanılır, mesafe uzun sanılır.

Yerel bir senaryo sık tekrar eder. Anayol kenarında kısa süreli duran bir araç, aynadan bakar. Arkadan gelen farlar deniz yansımasıyla karışır. Yaklaşan araç “henüz uzakta” gibi görünür. Parktan çıkış başlar. Oysa birkaç saniye sonra mesafe hızla kapanır. Fren yapılır, temas çoğu zaman hafiftir; fakat tampon ve kapı köşeleri hasar alır.

Zamanlama belirleyicidir. Gün tamamen kararmadan önce, göz hâlâ gündüz modundadır. Farın aydınlattığı alan fazla güvenilir görünür. Bu aralık, Karakum’da akşam hasarlarının en sık kayda geçtiği zamandır. Gece ilerledikçe risk azalır; çünkü yansıma kaybolur.

Bu durum yeni değildir. Karakum sahil hattı yıllardır aynı ışığı alır. Değişen, akşam saatlerinde park–çık sıklığının ve kısa mesafeli hareketlerin artmasıdır. Yol aynı yol, ışık aynı ışıktır. Değişen, bu ışık altında verilen kararların sayısıdır.

Karakum’da risk karanlık değildir.

Risk, aydınlığın güvenli sanılmasıdır.

Bu yanılgı sessizdir, tekrar eder ve çoğu zaman gün batımına yakın saatlerde ortaya çıkar.