Kredili bir aracın kasko poliçesinde banka lehine daini mürtehin kaydı varsa, pert durumu yalnızca araç sahibi ile sigorta şirketi arasında ilerleyen basit bir hasar dosyası olarak değerlendirilmez. Araç üzerinde kredi borcu bulunduğu için bankanın da poliçe üzerinde mali menfaati vardır.
Pert, aracın onarım maliyetinin ekonomik sınırı aşması veya aracın güvenli biçimde tekrar trafiğe dönmesinin uygun görülmemesi halinde gündeme gelir. Bu durumda eksper incelemesi, araç değeri, hasar büyüklüğü, sovtaj değeri, kalan kredi borcu ve poliçedeki daini mürtehin kaydı birlikte değerlendirilir.
Kuzey Kıbrıs’ta bu durum özellikle yüksek değerli ve kredili araçlarda daha hassas hale gelir. Lefkoşa–Girne yolu, Boğaz inişi, Esentepe bağlantısı, İskele Long Beach çevresi ve Mağusa–Lefkoşa ana yolu gibi yoğun kullanılan hatlarda ağır hasarlı kazalar yalnızca onarım meselesi değildir. Araç krediyle alınmışsa, pert dosyasında ödeme yönü de önem kazanır.
Somut bir senaryo Girne Boğazı inişinde saat 18:30’da yaşanabilir. Lefkoşa’dan Girne’ye inen kredili bir araç, viraj sonrası yavaşlayan trafiğe geç tepki verir ve öndeki araca sert şekilde çarpar. Ön şasi, radyatör grubu, kaput, farlar, hava yastıkları ve elektronik sistemler ağır hasar alır. Eksper incelemesi sonrası aracın onarım maliyeti ekonomik sınırı aşarsa dosya pert olarak değerlendirilir.
Bu aşamada kasko poliçesinde banka lehine daini mürtehin kaydı varsa, sigorta tazminatı doğrudan araç sahibine ödenmeyebilir. Öncelikle kredi veren bankanın kalan alacağı dikkate alınır. Araç üzerindeki kredi borcu devam ettiği için sigorta şirketi, poliçe şartları ve banka kaydı doğrultusunda ödemeyi bankanın menfaati korunacak şekilde yönlendirir.
Eğer pert tazminatı kalan kredi borcundan yüksekse, banka kendi alacağını aldıktan sonra kalan tutar araç sahibine ait olur. Örneğin aracın pert bedeli 32.000 sterlin, bankaya kalan kredi borcu 21.000 sterlin ise banka alacağını tahsil eder; kalan 11.000 sterlin araç sahibine ödenir. Bu fark, poliçe kaydı, banka yazısı ve hasar dosyası kapanışına göre netleşir.
Eğer pert tazminatı kalan kredi borcundan düşükse, sigorta ödemesi bankaya yapılır ancak kredi borcunun tamamı kapanmayabilir. Örneğin aracın pert bedeli 24.000 sterlin, kalan kredi borcu 28.000 sterlin ise sigorta tazminatı bankaya yönlendirilir; aradaki 4.000 sterlinlik fark kredi borcu olarak kalabilir. Bu nedenle kredili araçlarda araç değeri, poliçe bedeli ve kredi bakiyesi aynı anda takip edilmelidir.
Pert dosyasında sovtaj da önemli bir unsurdur. Ağır hasarlı aracın hurda veya hasarlı araç değeri sovtaj olarak adlandırılır. Bazı dosyalarda sigorta şirketi pert bedelini hesaplarken sovtaj değerini, aracın rayiç değeri ve hasar maliyetiyle birlikte değerlendirir. Kredili araçlarda bu hesap, daini mürtehin kaydı nedeniyle bankanın alacağıyla da bağlantılı hale gelir.
Kuzey Kıbrıs’ta pert durumunda en kritik nokta, poliçedeki araç değerinin gerçek piyasa değerinden kopuk olmamasıdır. Piyasa değeri düşük yazılmış, kredi borcu yüksek kalmış veya araç değeri güncellenmemiş bir poliçede pert anında araç sahibi beklediği netliği bulamayabilir. Özellikle ikinci el piyasası hızlı değişen Mercedes, BMW, Range Rover ve yeni model SUV araçlarda bu konu daha belirgin hale gelir.
Daini mürtehin kaydı bulunan kredili araçlarda pert, hasarın büyüklüğünden çok ödeme sırasını etkiler. Araç sahibi hasarın tarafı olsa da, banka poliçede kayıtlı alacaklı olduğu için sigorta tazminatının ilk muhataplarından biri haline gelir. Bu nedenle pert dosyasında araç sahibi, banka, sigorta şirketi, eksper ve sovtaj süreci aynı dosya içinde birlikte ilerler.
Kuzey Kıbrıs’ta kredili araç kaskosunda pert durumu sessiz bir teknik ayrıntı değildir. Boğaz inişinde, Long Beach site girişlerinde, Mağusa–Lefkoşa yolunda veya Esentepe gece dönüşlerinde yaşanan ağır hasarlı bir kaza, poliçedeki daini mürtehin kaydını doğrudan çalıştırabilir. Böyle bir dosyada belirleyici olan yalnızca kazanın nerede olduğu değil; aracın kredi bakiyesi, poliçe değeri, pert hesabı ve banka kaydının doğru düzenlenmiş olmasıdır.
